ભરૂચ,
• સંતને ભોંયરામાં જવાની મંજૂરી ન મળી
• લંકાની રાજકુમારીએ ભરૂચમાં ભવ્ય તીર્થનું નિર્માણ કરાવ્યું હોવાની વાયકા
• “સમડી વિહાર” અથવા ‘શકુનિકા વિહાર’ આજે પણ જૈન ઈતિહાસમાં વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે
• સ્થળ પર થયેલા નવા બાંધકામને ખોટું ગણાવી પુરાતત્વ વિભાગે અગાઉ ઉપેક્ષા કરી હોવાનો આક્ષેપ કર્યો
• ઐતિહાસિક ધરોહરના સંરક્ષણ માટે સ્થળનું યોગ્ય શુદ્ધિકરણ અને સંવર્ધન થવું જોઈએ તેવી માંગ ઉઠાવી
• રાજસુંદર વિજયજી મહારાજ સહિત અન્ય મહારાજોએ ઐતિહાસિક ધરોહરની મુલાકાત લીધી
ભરૂચની ઐતિહાસિક જામા મસ્જિદના મૂળ સ્વરૂપને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદમાં જૈન સમાજનું પણ નિવેદન સામે આવ્યું છે.જૈન સંતે આ સ્થળને પ્રાચીન સમડી વિહાર અથવા શકુનિકા વિહાર તરીકે ગણાવ્યું છે.
ભરૂચમાં આવેલી ઐતિહાસિક જામા મસ્જિદના મૂળ સ્વરૂપને લઈને એક નવો વિવાદ સામે આવ્યો છે.જૈન સમાજના પ્રતિનિધિઓ અને જૈન સંતોએ દાવો કર્યો છે કે હાલની જામા મસ્જિદનું સ્થળ પ્રાચીન જૈન તીર્થ ‘સમડી વિહાર’ અથવા ‘શકુનિકા વિહાર’ તરીકે ઓળખાતું હતું. જૈન સંત રાજસુંદર વિજયજી મહારાજના જણાવ્યા અનુસાર ઈતિહાસમાં આ સ્થળનું વિશેષ મહત્વ રહ્યું છે અને માન્યતા મુજબ લંકાની એક રાજકુમારીએ અહીં ભવ્ય જૈન તીર્થનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. સંતે સ્થળના ભોંયરાં અને પ્રાચીન અવશેષોની તપાસ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.પરંતુ તેમને ભોંયરામાં જવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી.જૈન સમાજનું કહેવું છે કે સ્થળ પર સમયાંતરે થયેલા નવા બાંધકામોથી મૂળ ઐતિહાસિક સ્વરૂપને નુકસાન પહોંચ્યું છે. સાથે જ તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે અગાઉ પુરાતત્વ વિભાગે કેટલાક બાંધકામોને ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ અયોગ્ય ગણાવ્યા હોવા છતાં પૂરતી કાર્યવાહી કરવામાં આવી ન હોતી.
આ મુદ્દે અન્ય પક્ષો અથવા સરકારી તંત્ર તરફથી સત્તાવાર પ્રતિસાદની રાહ જોવામાં આવી રહી છે.ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વ ધરાવતા આવા દાવાઓ અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ માટે પુરાતત્વીય અને ઐતિહાસિક પુરાવાઓનું વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન જરૂરી માનવામાં આવે છે.
વિવાદ વચ્ચે હવે જૈન સમાજના નિવેદનથી સમગ્ર મામલાને નવો વળાંક મળ્યો છે. જૈન સંતોના જણાવ્યા અનુસાર ઈતિહાસમાં આ સ્થળનું વિશેષ મહત્વ રહ્યું છે અને પ્રાચીન ગ્રંથોમાં તેનો ઉલ્લેખ ‘સમડી વિહાર’ અથવા ‘શકુનિકા વિહાર’ તરીકે થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમણે દાવો કર્યો કે લંકાની એક રાજકુમારીએ અહીં ભવ્ય જૈન તીર્થનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. સંતોએ સ્થળના ભોંયરાં અને પ્રાચીન અવશેષોની નજીકથી તપાસ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી પરંતુ તેમને ભોંયરામાં પ્રવેશની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી.
જૈન સમાજના આગેવાનોનું કહેવું છે કે વર્ષો દરમ્યાન થયેલા નવા બાંધકામોના કારણે સ્થળનું મૂળ ઐતિહાસિક સ્વરૂપ પ્રભાવિત થયું હોઈ શકે છે.તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે અગાઉ પણ કેટલાક બાંધકામો અંગે પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા વાંધા ઉઠાવવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા છતાં પૂરતી કાર્યવાહી થઈ નહોતી. સમાજે હવે સમગ્ર સ્થળનું વૈજ્ઞાનિક અને નિષ્પક્ષ પુરાતત્વીય સર્વેક્ષણ કરાવવાની માંગ ઉઠાવી છે.
ભરૂચના ઈતિહાસકારો અને સ્થાનિક લોકોમાં પણ આ મુદ્દે વિવિધ મતો જોવા મળી રહ્યા છે. કેટલાક લોકો સ્થળના ઐતિહાસિક મહત્વને ધ્યાનમાં રાખીને તથ્ય આધારિત તપાસની માંગ કરી રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય લોકો ધાર્મિક સંવેદનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધવાની જરૂરિયાત જણાવી રહ્યા છે.
હાલ સમગ્ર મામલો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે અને જૈન સમાજના દાવા બાદ વિવાદ વધુ ગાઢ બન્યો છે. જોકે, ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વ ધરાવતા આવા દાવાઓ અંગે કોઈપણ અંતિમ નિષ્કર્ષ પર પહોંચતા પહેલા પુરાતત્વીય પુરાવા, ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અને નિષ્ણાતોના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસને જ આધાર માનવામાં આવશે. હવે સૌની નજર સરકાર, પુરાતત્વ વિભાગ અને સંબંધિત તંત્રની આગામી કાર્યવાહી પર ટકેલી છે.
ધ ન્યૂઝ વેવ રિપોર્ટ : સાજીદ સૈદા (માલીક, મુદ્રક, પ્રકાશક)
